Çalışan Emekli Aylığını Kestirirse Ne Kazanır? 1.100 TL İçin 20 Yıl Bekliyor

· Güncelleme:

2,2 milyon çalışan emekliden kesilen SGDP emekli aylığını artırmıyor. Aylığı kestirip çalışmaya devam etmek mantıklı mı? Uzman hesapladı. Eşin tayini ve askerlikte kıdem tazminatı kuralları da netleşti.

Çalışan Emekli Aylığını Kestirirse Ne Kazanır? 1.100 TL İçin 20 Yıl Bekliyor

Emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden milyonlarca kişinin en çok merak ettiği konulardan biri, maaşlarından kesilen primin emekli aylığına bir katkı sağlayıp sağlamadığı. Türkiye'de 2,2 milyonu aşkın emekli sosyal güvenlik destek primi (SGDP) ödeyerek çalışıyor. Sosyal güvenlik yazarı Ahmet Kıvanç, okurlardan gelen soruları yanıtlayarak hem SGDP'nin işlevini hem de emekli aylığını artırmanın yolunu açıkladı. Kıvanç'ın yaptığı hesap, aylığı kestirip çalışmanın çoğu emekli için hiç de avantajlı olmadığını gösteriyor.

Çalışan Emekli Aylığını Kestirirse Ne Kazanır? 1.100 TL İçin 20 Yıl Bekliyor

SGDP emekli aylığını artırmıyor

Sigortalı olarak çalışan emeklilerden SGDP kesiliyor. Ancak bu prim, emekli aylığının hesabında dikkate alınmıyor. Yani emekli iken ne kadar uzun çalışırsanız çalışın, kesilen SGDP aylığınızı tek kuruş bile yükseltmiyor. Peki bu prim ne işe yarıyor? SGDP, iş kazası ve meslek hastalığına karşı güvence sağlıyor. Emekli bir işçi iş kazası ya da meslek hastalığı nedeniyle çalışma gücünün yüzde 10 veya daha fazlasını kaybederse, emekli aylığına ek olarak her ay sürekli iş göremezlik geliri bağlanıyor.

Aylığı artırmanın tek yolu: Kestirmek

Emekli olduktan sonra çalışan bir işçinin aylığını yükseltebilmesi için emekli aylığını kestirip normal sigortalı olarak çalışmaya devam etmesi gerekiyor. Aylığı kesilerek çalışan kişi, daha sonra tekrar emekli olmak için başvurduğunda aylığı yeniden hesaplanıyor. Kesinti ile yeniden bağlama arasındaki dönemde yapılan zamlar aylığa yansıtılıyor. Ayrıca bu süre zarfındaki prime esas kazanç üzerinden her 360 gün için yüzde 2 oranında ek aylık bağlanıyor.

Hesap ortada: 270 ayda geri dönüyor

Kıvanç, soruyu soran okurun durumu üzerinden somut bir hesap yaptı. 2023'te EYT ile emekli olan ve aynı yıl yeniden işe başlayan okur, net 42 bin 500 lira maaş alıyor; temmuz zammıyla emekli aylığı 25 bin 200 liraya çıkmış. Kıvanç'a göre okur aylığını kestirip normal sigortalı olarak çalışırsa yıllık ortalama brüt ücreti 56 bin lira civarında olacak. Bu da her 360 günlük çalışma için emekli aylığında yaklaşık 1.100 liralık artış demek.

Ancak bu artışı elde etmek için okurun bir yıl boyunca 25 bin 200 liralık aylığından vazgeçmesi gerekiyor. 12 ayda kaybedilecek gelir 302 bin 400 lirayı buluyor. Aylığa eklenecek 1.100 liralık artışla bu kaybın telafisi 270 ay, yani 20 yıldan fazla sürüyor. Kıvanç, bu durumda aylığı kestirmenin avantajlı olmadığını belirtti. Her emeklinin kendi aylığı ve brüt ücreti üzerinden aynı mantıkla hesap yaparak karar vermesi gerekiyor.

Eşin tayini kıdem tazminatı hakkı vermiyor

Kıvanç'a gelen bir diğer soru, kamuda çalışan eşi başka ile atanan ve bu yüzden işten ayrılmak zorunda kalan bir işçiden geldi. Kıvanç'a göre eşin başka bir ile tayin edilmesi, özel sektördeki iş yerinden ayrılan çalışana kıdem tazminatı hakkı vermiyor. Kıdem tazminatı alınabilecek haller 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14'üncü maddesinde sayılıyor ve eşin tayini bu haller arasında yer almıyor.

Bununla birlikte ücretin geç ya da eksik ödenmesi gibi haklı bir sebep varsa, bu gerekçeyle iş akdini fesheden işçi kıdem tazminatını alabiliyor. Kendi isteğiyle ayrılan işçinin tazminat alabilmesi için ise yaş dışındaki emeklilik şartlarını doldurmuş olması gerekiyor. Bu şart 8 Eylül 1999 öncesi sigortalılar için 3.600 gün, 1999-2008 arası girişliler için 25 yıl sigortalılık ve 4.500 gün (ya da 7.000 gün), sonrası için kademeli olarak 5.400 gün.

Askerlik için ne zaman ayrılmalı?

Askerlik nedeniyle işten ayrılan ve son iş yerinde en az bir yıl çalışmış olanlar kıdem tazminatı alabiliyor. Kanunda askere gitmeden ne kadar önce ayrılmak gerektiğine dair bir süre yok, ancak Yargıtay "makul süre" arıyor. Yargıtay, askerlikten bir yıl önce ayrılan kişinin talebini reddederken 3-6 ay önce ayrılanların kıdem tazminatı almasına hükmetti. Kıvanç, fesih yazısında iş akdinin askerlik gerekçesiyle sona erdirildiğinin mutlaka belirtilmesi gerektiğini hatırlattı.