Ek Zamda Hangi Emekli Hangi Kademede? Prim Günü Şartları ve 12 Sorunun Cevabı
Emekli düzenlemesinde prim günü ve yaş belirleyici olacak. SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı'nda kaç günle emekli olunuyor, ek zam kademeleri nasıl oluşabilir? Merak edilenler haberde.
Emekli aylıklarında artış sağlayacak yeni düzenlemede sona yaklaşılırken, yapılan açıklamalar ek artışlarda prim gün sayısı, yaş ve ödenen primlerin dikkate alınacağını gösteriyor. Bu da milyonlarca emeklinin aklına aynı soruları getiriyor: Benim prim günüm hangi kademeye düşer, kaç günle emekli oldum, daha çok günü olan neden daha az maaş alıyor? Emeklilerin en çok merak ettiği 12 sorunun yanıtını derledik.
1. Emeklilikte hangi şartlara bakılıyor?
Emeklilik şartlarını; sigortalının işe girdiği tarih, prim gün sayısı ve bağlı olduğu statü belirliyor. SGK çatısı altında birleşilmiş olsa da SSK (4A), Bağ-Kur (4B) ve Emekli Sandığı (4C) mensuplarının şartları farklı. Kadınlar ve erkekler için de ayrı kurallar uygulanıyor.
2. Hangi prim günü eşikleri var?
Emeklilikte 3.600 günden başlayan prim gün şartları 4.500, 5.400, 5.975, 7.000, 7.200 ve 9.000 gün olarak sıralanıyor.
3. 3.600 günden azı olan emekli olamaz mı?
Malulen emeklilikte 1.800 gün prim ile emekli olmak mümkün. Ancak bunun için yüzde 60 ve üzeri çalışma gücü kaybını gösteren raporun alınması ve onaylanması gerekiyor.
4. SSK'lılar kaç günle emekli oluyor?
8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olan SSK'lılar, EYT düzenlemesiyle yaş şartı olmadan 5.000 ile 5.975 gün arasında değişen primle emekli olabiliyor. 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olanlar için en az 7.000 gün, 1 Mayıs 2008 sonrası için 7.200 gün şartı aranıyor; bu gruplarda yaş şartı da bulunuyor.
5. SSK'da kısmi emeklilik nasıl?
8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar 3.600 günle, erkeklerde 60, kadınlarda 58 yaşında kısmi emekli olabiliyor. 1999 sonrasında kısmi emeklilik için 25 yıl sigortalılık, 4.500 gün ve aynı yaş şartları isteniyor. 1 Mayıs 2008 sonrasında ise gün şartı 5.400'e çıkıyor.
6. Bağ-Kur'da gün şartı ne?
Bağ-Kur'da gün şartı daha uzun. 8 Eylül 1999 öncesinde kadınlar 7.200, erkekler 9.000 gün prim ödemek zorunda. 1999 sonrasında her iki cinsiyet için de 9.000 gün şartı geçerli.
7. Bağ-Kur'da kısmi emeklilik var mı?
Evet. Bağ-Kur'da 15 yıl, yani 5.400 gün prim ödeyenler, yaş şartını da taşıyorsa kısmi emekli olabiliyor.
8. Emekli Sandığı'nda şartlar nasıl?
Memurlarda erkekler 25 yıl (9.000 gün), kadınlar 20 yıl (7.200 gün) hizmetle ve yaş şartını taşıyarak emekli oluyor. Ekim 2008 sonrasında göreve başlayan ve 5510 sayılı kanuna tabi kamu görevlilerinde 9.000 gün şartı kadın ve erkek için aynı.
9. Ek zamda kademeler nasıl olabilir?
Konuşulan modellerde prim günlerinin belirli aralıklara ayrılması öngörülüyor: 1.800-3.600 gün, 4.500-5.400 gün, 5.000-5.975 gün, 7.000-7.200 gün, 7.200-9.000 gün ve 9.000 gün üzeri. Kesin aralıklar ve oranlar, düzenleme açıklandığında netleşecek.
10. Gün sayısı arttıkça maaş yükselir mi?
Genel olarak evet. SSK ve Bağ-Kur'da emekli aylığı, tüm çalışma hayatındaki kazançların ortalaması, aylık bağlama oranı ve güncelleme katsayılarıyla hesaplanıyor. Daha uzun süre ve daha yüksek kazançla prim ödeyenin aylığı da yüksek oluyor. Emekli Sandığı'nda ise maaşı kıdem, derece, kademe, ek gösterge ve unvan belirliyor.
11. Neden bazı emeklilerin maaşı taban aylığın altında?
Aylıklar kazanç ortalamasına göre hesaplandığı için az prim günü olan ya da çalışma hayatı boyunca asgari ücret düzeyinde kazançla çalışan emeklilerin hesaplanan aylığı düşük kalıyor. Bu emekliler, yasayla belirlenen en düşük aylık uygulamasıyla destekleniyor.
12. Çok günü olan, az günü olandan düşük maaş alabilir mi?
Evet, bu mümkün. Düşük kazanç üzerinden ödenen primler ortalamayı aşağı çekiyor. Bu nedenle daha çok günü olan ama düşük kazanç bildirilmiş bir emeklinin aylığı, daha az günü olan ancak yüksek kazanç bildirilmiş bir emeklininkinden düşük olabiliyor. Yeni düzenlemede prim gününün dikkate alınması, tam da bu tür adaletsizlikleri gidermeyi amaçlıyor.