Hapis Cezası Alan Memurun Görevi Biter mi? Kasıt ve Taksir Farkı Belirleyici
Bir memurun aldığı hapis cezasının memuriyete etkisi suçun kasten ya da taksirle işlenmesine göre değişiyor. Hangi durumda görev sona erer, hangisinde askıya alınır? Ayrıntılar haberde.
Trafik kazası, iş kazası ya da dikkatsizlik sonucu yaşanan bir olay nedeniyle hakkında dava açılan memurların en çok merak ettiği soru şu: Hapis cezası alırsam memuriyetim sona erer mi? Yanıt, cezanın süresinden çok suçun niteliğine bağlı. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, kasten işlenen suçlar ile taksirle, yani dikkatsizlik ya da özensizlik sonucu işlenen suçlar arasında önemli bir ayrım yapıyor.
Memurluğa son vermek kanunla sınırlı
Devlet Memurları Kanunu'nun 18'inci maddesi, kanunlarda yazılı haller dışında devlet memurunun memurluğuna son verilemeyeceğini, aylık ve diğer haklarının elinden alınamayacağını hükme bağlıyor. Kanunun 98'inci maddesi ise memurluğun hangi durumlarda sona ereceğini sayıyor. Bunlar arasında memurluktan çıkarma cezası alınması ve memurluğa giriş şartlarından birinin taşınmadığının sonradan anlaşılması ya da memurluk sırasında bu şartlardan birinin kaybedilmesi bulunuyor.
Kasten işlenen suçta 1 yıl sınırı
Memurluğa giriş şartlarını düzenleyen 48'inci maddeye göre, kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla hapis cezası alanlar devlet memuru olamıyor. Bu kişi zaten memursa, giriş şartlarından birini kaybetmiş sayıldığı için memuriyeti sona eriyor.
Bazı suçlarda ise cezanın süresine bakılmıyor. Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçlarından mahkûm olanlar, affa uğramış olsalar bile memur olamıyor. Bu suçlarda kısa süreli bir hapis cezası bile memuriyetin sona ermesine yol açıyor.
Taksirli suçta memuriyet askıya alınıyor
Taksirle işlenen suçlarda ise durum farklı. Kanun, taksirli suçlar için bir yıllık süre şartı öngörmüyor. Bu nedenle taksirli bir suçtan hapis cezası alan memurun, 48'inci maddede sayılan engel hallerden birine girmediği sürece memuriyete giriş şartlarını kaybettiğinden söz edilemiyor.
Ancak bu, memurun cezaevindeyken görevine devam edeceği anlamına gelmiyor. Danıştay Birinci Dairesi'nin 2004 tarihli bir kararında, hürriyeti bağlayıcı cezanın infazı sırasında kişinin kamu hizmetlerinden de yasaklı olduğu, bu nedenle infaz süresince memurluk statüsünü sürdüremeyeceği belirtildi. Kararda, bu durumdaki memurun hizmet ilişkisinin infaz süresince askıda kabul edilmesi, hükümlülük sona erdikten sonra göreve iade edilerek memuriyet statüsünü yeniden kazanması gerektiği vurgulandı. Danıştay bunu memur güvenliği ilkesinin bir gereği olarak değerlendirdi.
4 yıl 7 ay ceza alan memur görevine döndü
Bu yaklaşımın somut bir örneği, mülga Devlet Personel Başkanlığı'nın 2019 tarihli bir görüşünde yer alıyor. Taksirle ölüme neden olma suçundan 4 yıl 7 ay hapis cezası alan bir memur hakkında verilen görüşte, cezanın memuriyete engel suçlar kapsamında olmadığı için memuriyetin sona erdirilemeyeceği, infaz süresince memuriyetin askıya alınarak infaz sonrasında göreve iade edilmesi gerektiği ifade edildi.
İnfaz süresince maaş ve izin yok
Memuriyeti askıya alınan kişi, bu süre boyunca memurlara tanınan haklardan yararlanamıyor. Danıştay kararına göre cezaevindeki kişinin bu dönemde hastalık ya da yıllık izin kullanması ve buna bağlı olarak kendisine aylık ödenmesi mümkün değil. Yani infaz süresince maaş ödenmiyor; göreve iade ile birlikte haklar yeniden başlıyor.
Adli para cezası ve erteleme ne anlama geliyor?
Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi, ertelenmesi ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi durumlar ise ayrı değerlendiriliyor. Bu hallerde memur cezaevine girmediği için hizmet ilişkisi askıya alınmıyor ve görevine devam edebiliyor. Ancak kasten işlenen ve memuriyete engel sayılan suçlarda cezanın ertelenmesi, memuriyetin sona ermesini engellemiyor.
Disiplin süreci ayrıca işliyor
Ceza davasının sonucu, disiplin soruşturmasını ortadan kaldırmıyor. Memurun eylemi aynı zamanda bir disiplin suçu oluşturuyorsa, ceza davasından bağımsız olarak disiplin süreci de yürütülebiliyor. Uzmanlar, hakkında dava açılan memurların hem ceza hem de disiplin süreçlerinde mutlaka hukuki destek almasını, kararın kesinleşmesinin ardından kurumlarıyla iletişimi kopartmamasını öneriyor.