Kira Piyasasında Dengeler Tersine Döndü! Eski Kiracısı Olan Kazanıyor
Yasal artışlarla kirası 52 bin liraya çıkan eski sözleşmeler, aynı sitede 40-45 bin liraya kiracı arayan boş dairelerin önüne geçti. Boş evlerin kiralanma süresi uzadı, ilanlarda indirim dönemi başladı.
Uzun süre "eski kiracı çıksın, yenisini daha yüksek kiraya veririm" anlayışının hâkim olduğu kiralık konut piyasasında dengeler tersine döndü. Yüzde 25 zam sınırının kalkmasının ardından her yıl 12 aylık TÜFE ortalaması kadar artış alan eski sözleşmeler, artık aynı semtteki boş dairelerin kiralarını geride bırakıyor. Sonuç olarak kiracısını tutan ev sahipleri kazançlı çıkarken, boş evi olanlar aylarca kiracı bekliyor ve ilan fiyatlarında indirime gitmek zorunda kalıyor.
Örnek tablo: 30 bin liralık kira 52 bine çıktı
Sektör raporlarına yansıyan örneğe göre, evini iki yıl önce 30 bin liraya kiraya veren bir mülk sahibi, her yıl yasal sınırlar içinde artış yaptığında (ilk yıl yaklaşık yüzde 35, ikinci yıl yüzde 30-32) bugün 52 bin lira civarında kira geliri elde ediyor. Ancak aynı sitede ya da mahallede benzer özelliklere sahip boş bir daireye 52 bin liraya kiracı bulmak neredeyse imkânsız hâle geldi. Aynı standarttaki boş evler bugün 40 ile 45 bin lira arasında kiracı bulabiliyor.
Yani eski sözleşmesi devam eden ev sahibi, piyasa ortalamasının 7-12 bin lira üzerinde kira alırken, boş evini yeniden kiraya vermeye çalışan mülk sahibi bu farkı kaybetmeyi göze almak zorunda kalıyor.
Kiracı neden taşınamıyor?
Bu tabloda akla gelen ilk soru, kiracının neden yan taraftaki daha ucuz daireye geçmediği. Yanıt, taşınmanın gizli maliyetlerinde yatıyor. 45 bin liralık bir daireye taşınmak isteyen kiracının karşısına; genellikle iki kiraya varan depozito, bir kiralık emlakçı komisyonu, nakliye ücreti ile elektrik, su, doğal gaz ve internet aboneliklerinin taşınma masrafları çıkıyor. Bu kalemler toplandığında, taşınmanın ilk maliyeti yüz bin liranın üzerine çıkabiliyor. Bu nedenle birçok kiracı, yüksek kirasına rağmen mevcut evinde kalmayı tercih ediyor.
Endeksler de düşüşü gösteriyor
Değişim resmi verilere de yansıdı. Yeni Kiracı Kira Endeksi'ne göre yeni kiracı kiraları aylık bazda İstanbul'da yüzde 0,5, İzmir'de yüzde 1,3 geriledi. Yıllık bazda enflasyondan arındırılmış reel düşüş ise yüzde 4,1'e ulaştı. Kiralık konut talep endeksinin de gerilediği, boş bir dairenin ortalama kiralanma süresinin Türkiye genelinde 28 güne, İzmir'de ise 37,5 güne kadar uzadığı görüldü.
Boş evin maliyeti ev sahibine yansıyor
Emlak uzmanları, bir dairenin iki ay boş kalmasının ev sahibine yalnızca kira kaybı olarak değil, aidat ve tadilat masrafı olarak da yansıdığını belirtiyor. Bu nedenle boş evi olan mülk sahipleri, kiracı bulabilmek için ilan fiyatlarında yüzde 10 ile 15 arasında indirim yapmak zorunda kalıyor. Bu durum, uzun süredir ev sahibi lehine işleyen piyasada pazarlık gücünün yeniden kiracıya geçmeye başladığına işaret ediyor.
Kasım ayı kira artış sınırı ne kadar?
Mevcut sözleşmelerde kira artışı, TÜİK'in her ay açıkladığı 12 aylık TÜFE ortalamasıyla sınırlı. Sözleşme yenileme dönemi gelen kiracı ve ev sahiplerinin, yenileme ayına denk gelen bu oranı esas alması gerekiyor. Ev sahibinin bu oranın üzerinde artış talep etmesi hâlinde kiracının yasal sınırın üzerindeki kısmı ödeme zorunluluğu bulunmuyor. Taraflar anlaşamazsa, beş yılını dolduran sözleşmelerde kira tespit davası yoluna gidilebiliyor.
Kiracı ve ev sahibi için ne anlama geliyor?
Uzmanlara göre bu tablo, kiracısıyla sorun yaşamayan ev sahiplerinin mevcut düzeni korumasının mali açıdan daha avantajlı olduğunu gösteriyor. Kiracılar içinse pazarlık masasında elleri güçleniyor: Taşınmayı düşünen bir kiracı, çevredeki boş dairelerin ilan fiyatlarını ve kiralanma sürelerini araştırarak yenileme döneminde ev sahibiyle daha makul bir artış üzerinde uzlaşabilir. Piyasa uzmanları, yeni kiracı kiralarındaki reel gerilemenin önümüzdeki aylarda da sürüp sürmeyeceğinin, faiz ve konut kredisi koşullarındaki gelişmelere bağlı olacağını vurguluyor.