Ev Sahipleri Dikkat! Binalara 5 Yılda Bir Zorunlu Denetim Geliyor
Bina Kimlik Sertifikası olan yapılar 1 Ocak 2027'den itibaren 5 yılda bir zorunlu denetime girecek. Kolon kesme, kaçak kat ve izinsiz çıkmalar fotoğraflı raporlanacak; yıkım ve mühürleme yolu açılacak.
Apartman ve iş yeri sahiplerini yakından ilgilendiren yeni bir düzenleme kapıda. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, binaların taşıyıcı sistemlerine yapılan kolon kesme, duvar yıkma gibi tehlikeli müdahalelerin önüne geçmek ve deprem güvenliğini artırmak amacıyla yeni bir denetim mekanizması hazırladı. Bakanlığın yönetmelik taslağına göre 1 Ocak 2027'den itibaren Bina Kimlik Sertifikası (BKS) bulunan yapılar beş yılda bir zorunlu denetimden geçecek. Denetimlerde özellikle kritik katlardaki kolonların durumu ve binadaki kat sayısının mevzuata uygunluğu mercek altına alınacak.
Hangi binalar kapsamda?
Bina Kimlik Sertifikası, 2021 yılından itibaren iş bitirme aşamasına gelen ve iskan izni alan yeni binalar için zorunlu hale getirilmişti. Yeni düzenleme ilk aşamada bu sertifikaya sahip yapıları kapsıyor. Bu binalar her beş yılda bir gözlemsel denetime tabi tutulacak. Bakanlık, geçmişteki büyük depremlerde ortaya çıkan ağır hasarların önemli nedenlerinden birinin, özellikle ticari amaçla kullanılan bölümlerde taşıyıcı sisteme yapılan dış müdahaleler olduğuna dikkat çekiyor. Zemin katta dükkan genişletmek için kolon kesilmesi ya da bodrumda duvar yıkılması gibi uygulamalar, binanın tamamını riske atabiliyor.
Denetimde nelere bakılacak?
Binalar için doldurulacak periyodik denetim kontrol formunda kapsamlı bir liste yer alıyor. Buna göre denetçiler şu konuları tek tek inceleyecek:
- Bina kat sayısının ve taban alanının ruhsata esas imar durumuna uygun olup olmadığı
- Dış cephe çıkmalarının ruhsata uygunluğu
- Bodrum ve zemin gibi kritik katlardaki kolonların durumu
- Güçlendirme gerektirecek kritik çatlak gibi oluşumlar
- İstinat duvarlarının durumu
- Asansörün periyodik kontrollerinin yapılıp yapılmadığı
- Binanın kullanım amacının resmi evraklarla uyumlu olup olmadığı
Denetimi kim yapacak, nasıl işleyecek?
Denetimler, Bakanlık tarafından sırayla görevlendirilecek yapı denetim kuruluşları eliyle yapılacak. Her ocak ayında elektronik ortamda görevlendirme yapılacak. Görevlendirilen kuruluş, en geç iki ay içinde bina yöneticisi, maliklerden biri ya da mahalle muhtarı eşliğinde binaya giderek incelemesini tamamlayacak. Denetim ekibinin tehdit edilmesi ya da şiddete maruz kalması halinde inceleme kolluk kuvvetleri eşliğinde sürdürülecek.
Usulsüzlük çıkarsa ne olacak?
Binada projeye aykırı bir durum, taşıyıcı sisteme müdahale ya da başka bir uygunsuzluk tespit edilirse bu durum fotoğraf ve video kayıtlarıyla belgelenerek raporlanacak. Teknik inceleme raporlarında usulsüzlüğün ne zaman yapıldığı, sorumlu yapı denetim kuruluşu ve şirket yöneticileri de belirlenecek. Sorumluluğu bulunan denetim personelinin adı ve denetçi numarası da raporda yer alacak. Raporun ardından belediyeler ya da valilikler İmar Kanunu çerçevesinde yıkım, mühürleme veya güçlendirme işlemlerini başlatacak. Bu da kaçak kat çıkan, kolon kesen ya da izinsiz tadilat yapan malikler için ciddi yaptırımların gündeme gelebileceği anlamına geliyor.
Büyük binalara yeni belge şartı
Düzenleme yalnızca mevcut binaları değil, yeni projeleri de ilgilendiriyor. 1 Ocak 2027'den itibaren yapı ruhsatı alacak ve inşaat alanı 10 bin metrekare ve üzerinde olan binalarda, Enerji Kimlik Belgesi'nin yanında Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi sunulması da zorunlu olacak. Bakanlık verilerine göre 2011'den geçen yılın sonuna kadar 1 milyon 100 bin yeni ve 330 bin mevcut bina için Enerji Kimlik Belgesi alındı.
Malikler şimdiden ne yapmalı?
Yeni sistem yürürlüğe girmeden önce bina sakinlerinin ve yöneticilerinin, yapıda ruhsata aykırı bir değişiklik olup olmadığını gözden geçirmesi önem taşıyor. Özellikle zemin kattaki dükkanlarda yapılan tadilatlar, kapatılan balkonlar ve sonradan eklenen bölümler denetimde sorun çıkarabilecek başlıca konular arasında. Asansörlerin periyodik kontrollerinin aksatılmaması ve bina belgelerinin eksiksiz saklanması da olası bir denetimde işleri kolaylaştıracak. Kat malikleri kurulunda bu konuların önceden konuşulması, ileride doğabilecek anlaşmazlıkların da önüne geçebilir.