İşveren Sizi Zorla Emekli Edebilir mi? SGK Uzmanı Net Yanıt Verdi
Memurlar 65 yaşında emekli edilirken işçiler için zorunlu emeklilik yok. Yüzde 60 engel oranı malul aylığı demek mi? Yüksek maaşla çalışmaya devam edenin aylığı neden her ay artıyor? Tüm yanıtlar.
Emekliliğe hak kazanan ama çalışmaya devam etmek isteyen milyonlarca kişinin aklındaki soru aynı: İşveren ya da SGK, emeklilik şartlarını dolduran bir çalışanı zorla emekli edebilir mi? Sağlık sorunları nedeniyle yüksek engel oranı alan bir çalışana kendi isteği dışında malul aylığı bağlanabilir mi? Sosyal güvenlik yazarı Ahmet Kıvanç, okurlardan gelen bu soruları yanıtladı. Verilen cevaplar, emeklilik kararını erteleyen çalışanlar için önemli ipuçları içeriyor.
İşçiler için zorunlu emeklilik yok
Kıvanç'ın verdiği bilgiye göre işçiler için zorunlu emeklilik diye bir uygulama bulunmuyor. Zorunlu emeklilik yalnızca devlet memurları için geçerli. Memurlar 65 olan yaş haddini doldurduklarında memuriyetle ilişikleri kesiliyor ve hak kazanmışlarsa emekli ediliyor. Üniversite öğretim üyelerinde ise yaş haddi 67.
İşçilerde durum tamamen farklı. Yaşlılık aylığı ancak çalışan kendisi talep ettiğinde bağlanıyor. SGK kimseyi kendiliğinden (re'sen) emekli etmiyor, işveren de çalışanını emekli olmaya zorlayamıyor. Yani yaş ve prim şartlarını doldurmuş olsanız bile, başvuru yapmadığınız sürece çalışmaya devam edebilirsiniz.
Malul aylığı nasıl bağlanıyor?
Malul aylığında kurallar biraz farklı işliyor. 5510 sayılı Kanun'a göre bir kişinin SGK nezdinde malul sayılabilmesi için kendisinin ya da işverenin talebi üzerine sağlık kurullarınca düzenlenmiş bir rapor gerekiyor. Raporda çalışma gücünün ya da iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle meslekte çalışma gücünün en az yüzde 60'ını kaybettiği belirlenenler malul sayılıyor.
Burada önemli bir ayrıntı var: Hastanelerde birden fazla hastalığı olan kişiler için her hastalığa ayrı engellilik oranı belirlenip toplam oran hesaplanıyor. SGK ise malul aylığı ya da engellilik nedeniyle emeklilik başvurularında tek bir hastalık için belirlenen çalışma gücü kaybı oranını dikkate alıyor. Bu nedenle hastane raporunda yüzde 60 veya üzerinde engellilik oranı çıkması, otomatik olarak malul sayılacağınız anlamına gelmiyor.
İşveren malul raporu istemeye zorlayabilir mi?
Kıvanç'a göre işverenin malullük talebinde bulunması ancak çalışanın iş yerinde gerçekten çalışamayacak durumda olması halinde gündeme gelebilir. Örneğin yalnızca bir ameliyat geçirdiğiniz için işveren sizi durduk yere malullük raporu almaya zorlayamaz. Kısacası yüksek engel oranı almanız, çalışma hayatınızın biteceği anlamına gelmiyor.
Yüksek maaşla çalışmak aylığı büyütüyor
Soruyu soran okurun durumu da birçok çalışan için örnek niteliğinde. 2006'da sigortalı olan, 6.139 prim günü bulunan ve brüt 180 bin lira maaş alan okurun o anki hesaplanan emekli aylığı 28 bin 210 lira görünüyor ve her ay yaklaşık 500 lira artıyor. Kıvanç, bu durumda çalışmaya devam etmenin isabetli olduğunu belirtti. Önceki yıllardaki prime esas kazancın düşük olması nedeniyle bugünkü aylık düşük çıkıyor; ancak yüksek ücret üzerinden prim ödemeye devam ettikçe aylık anlamlı şekilde yükseliyor. Kıvanç, asgari ücretin 5,5 katı brüt ücretle çalışmayı sürdürmenin emekli aylığını çok daha iyi bir seviyeye taşıyacağını vurguladı.
Memurluktan SSK'ya geçen hekimin düşük aylığı
Kıvanç'a gelen bir diğer soru, önce kamuda hekim olarak çalışıp sonra SSK'lı olarak emekli olan bir okurdan geldi. EYT ile emekli olan okur 25 bin lira civarında aylık alıyor. Kıvanç, sorunun kanundan kaynaklandığını anlattı: Önce memur olup sonra SSK veya Bağ-Kur'dan emekli olanlarda meslek ve ek gösterge dikkate alınmıyor, sadece prime esas kazanç hesaba katılıyor. Emekli Sandığı'ndan emekli olan emsal hekimlere 80 bin 772 lira, uzman hekimlere 90 bin 824 lira aylık bağlanıyor. Kıvanç, kamuda çalışılan süre oranında hekimlere özel ilave ödemenin bu kişilere de verilmesi için kanun değişikliği gerektiğini belirtti.
Emeklilik başvurusundan önce bunlara dikkat
Uzmanlar, emekliliğe hak kazanan çalışanların başvurudan önce e-Devlet üzerinden hizmet dökümlerini ve prime esas kazançlarını kontrol etmelerini öneriyor. Aylık bağlandıktan sonra çalışmaya devam edenlerden sosyal güvenlik destek primi kesildiği, aylığın ise artık yükselmediği de unutulmamalı. Bu nedenle yüksek ücretle çalışanlar için emeklilik başvurusunu birkaç yıl ertelemek, ömür boyu alınacak aylığı ciddi şekilde artırabiliyor.