Mesai Dışı Çalışan Memura İzin Hakkı! Her 8 Saate 1 Gün, 10 Günü Yıllık İzne
Akşam ve hafta sonu ücretsiz fazla çalıştırılan memurların kanundan doğan bir izin hakkı var. Kaç saate kaç gün izin verildiği ve iznin ertesi yıla devredip devretmediği haberde.
Yıl sonu yoğunluğuyla birlikte birçok kamu kurumunda akşam saatlerine sarkan mesailer, cumartesi-pazar yapılan nöbetler ve sayım, denetim, sınav gibi ek görevler yeniden gündemde. Peki fazla çalışma ücreti alamayan bir memur, mesai saatleri dışında yaptığı bu çalışmanın karşılığını nasıl alır? Yanıt 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda yazılı ama pek çok memur bu hakkını bilmiyor ya da kullanmıyor.
Haftalık çalışma süresi 40 saat
Devlet Memurları Kanunu'nun 99'uncu maddesine göre memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saat. Bu süre, cumartesi ve pazar günleri tatil olacak şekilde düzenleniyor. Ancak kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınarak kanun, özel kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ya da yönetmeliklerle farklı çalışma süreleri belirlenebiliyor. Kanunun 100'üncü maddesi ise günlük mesainin başlama ve bitiş saatlerinin merkezde Cumhurbaşkanınca, illerde valiler tarafından belirleneceğini düzenliyor.
Yani bir memur için "normal mesai" kavramı, bu saatlerle sınırlı. Bu saatlerin dışında kurumun ihtiyacı nedeniyle yapılan her çalışma, kanun açısından fazla çalışma niteliği taşıyor.
Ücret yoksa izin var
Kanunun "Fazla çalışma ücreti" başlıklı 178'inci maddesi, kurumların gerektiğinde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti ödemeden de çalıştırabileceğini söylüyor. Ancak bu durumda memura bir karşılık verilmesi zorunlu: Yaptırılan fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün izin verilmesi gerekiyor.
Basit bir örnekle açıklamak gerekirse, ay içinde dört akşam ikişer saat mesaiye kalan bir memurun toplam 8 saatlik fazla çalışması oluşuyor ve bu çalışma için bir günlük izin hakkı doğuyor. Bir cumartesi gününü tamamen kurumda geçiren memur da aynı şekilde bir gün izin kazanıyor.
En fazla 10 günü yıllık izne eklenebiliyor
Kanun, bu şekilde kazanılan iznin kullanımına bir sınır da getiriyor. Fazla çalışma karşılığı verilen iznin en çok 10 günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek aynı yıl içinde kullandırılabiliyor. Örneğin 20 gün yıllık izin hakkı olan bir memur, fazla çalışmadan kazandığı izinlerin 10 gününü bu süreye ekleyerek tek seferde 30 günlük bir izin kullanabiliyor.
Fazla çalışmanın uygulanmasına ilişkin ayrıntılar ise 13 Mart 1975 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan "Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik" ile düzenlenmiş durumda. Yönetmelikte fazla çalışma ücreti verilecek haller ve fazla çalışma sayılacak durumlar yer alıyor.
Kullanılmayan izin ertesi yıla devreder mi?
Memurların en çok merak ettiği konulardan biri, yıl içinde kullanılamayan fazla çalışma izninin yanıp yanmadığı. Mevzuatta, bu iznin bir sonraki yıl kullandırılmasına engel bir hüküm bulunmuyor. Bu nedenle fazla çalışma karşılığı hak edilen izin ertesi yıl da kullanılabiliyor.
Ancak burada yıllık izindeki kural akılda tutulmalı. Yıllık izinlerde cari yıl ile bir önceki yıla ait izinler kullanılabiliyor; daha eski yıllardan kalan ve kullanılmayan izin hakları düşüyor. Uzmanlar, aynı mantığın fazla çalışma izinleri için de dikkate alınması gerektiğini, yıllarca biriktirilen izin hakkının kaybedilebileceğini vurguluyor.
Mevzuatta boşluklar dikkat çekiyor
Fazla çalışma izninin nasıl hesaplanacağına dair ayrıntılı bir düzenleme bulunmaması, uygulamada farklı yorumlara yol açıyor. Örneğin hafta sonu çalıştırılan bir memurun bu çalışmasının fiilen çalıştığı saat üzerinden mi, yoksa sekiz saatlik tam gün üzerinden mi hesaplanacağı mevzuatta açıkça yazmıyor. İlçede oturan bir memurun hafta sonu göreve gelirken yolda geçirdiği sürenin değerlendirilip değerlendirilmeyeceği de belirsiz.
Düzenlemelerin 1960'lı ve 1970'li yıllardan kalması, metinlerde artık var olmayan kurum ve unvanlara atıf yapılması da güncelleme ihtiyacını ortaya koyuyor. Kamu personeli alanındaki uzmanlar, fazla çalışma esaslarının günümüz şartlarına göre yeniden yazılmasının hem kurumlar hem de çalışanlar açısından hakkaniyetli olacağını belirtiyor.
Hakkınızı nasıl kullanırsınız?
Fazla çalışma iznini kullanabilmek için öncelikle bu çalışmanın kurum amirinin talimatıyla ve kayıt altında yapılmış olması gerekiyor. Mesai dışındaki çalışmalarınızın tarih ve saatlerini gösteren görevlendirme yazılarını ya da puantaj kayıtlarını saklamanız, izin talebinde bulunurken elinizi güçlendirir. İzin talebi, yıllık izinde olduğu gibi dilekçeyle birim amirine iletiliyor ve amirin onayıyla kullanılıyor.