Asgari Ücret 41 Kanunu Etkiliyor! Zam Masası Öncesi 10 Kritik Soru
Asgari Ücret Tespit Komisyonu aralıkta toplanacak. Türk-İş masaya oturmazsa ne olur, bölgesel asgari ücret mümkün mü, yüzde 30, 32,5 ve 35 senaryolarında yeni ücret ne kadar? Merak edilenler.
Milyonlarca çalışanın yeni yıl bütçesini belirleyecek asgari ücret görüşmelerine sayılı haftalar kaldı. 2026 yılında net 28 bin 75,50 lira olarak uygulanan asgari ücretin 2027'de ne kadar olacağı merak edilirken tartışma yalnızca rakamla sınırlı kalmıyor. Ücretin nasıl belirlendiği, neden giderek "ortalama ücrete" dönüştüğü ve sistemin değişip değişmeyeceği de gündemde. Asgari ücretle ilgili en çok sorulan soruları ve yanıtlarını derledik.
1. Asgari ücret ilk ne zaman uygulandı?
Türkiye'de asgari ücret ilk kez 1936 tarihli 3008 sayılı İş Kanunu'nda yer aldı, ancak uygulamaya geçilmesi 1951'i buldu. İlk yıllarda yerel komisyonlar ücreti belirledi. 1967-1974 arasında merkezi bir komisyon bölgesel farkları gözeterek karar verdi, 1974'ten sonra tarım ve sanayi ayrımı yapıldı. 1989'da sektörel, 2013'te ise yaş ayrımı kaldırıldı ve bugünkü tek ulusal asgari ücret sistemine geçildi. 2022'de ise asgari ücret gelir ve damga vergisinden muaf tutuldu.
2. Herkes için tek ücret mi var?
Genel kural tüm iş kolları için tek bir asgari ücret belirlenmesi. İki istisna dikkat çekiyor: Eczacılarda 1,5 ve 3 katı, linyit ve taşkömürü madenlerinde çalışanlarda ise iki katı ücret uygulanıyor. Eczacılarla ilgili düzenleme 2012'de, madencilikteki artırımlı uygulama ise 2014'teki Soma faciasının ardından hayata geçirildi.
3. Asgari ücreti kim belirliyor?
Ücreti 15 üyeli Asgari Ücret Tespit Komisyonu belirliyor. Komisyonda beşer kamu, işçi ve işveren temsilcisi var; işçileri Türk-İş, işverenleri TİSK temsil ediyor. Başkanlığı Çalışma Genel Müdürü yürütüyor. Komisyon en az 10 üyeyle toplanıyor ve oy çokluğuyla karar alıyor. Oyların eşit çıkması halinde başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılıyor.
4. Türk-İş masaya oturmazsa ne olur?
Son yirmi beş yılda işçi kesiminin karara yalnızca sekiz kez katıldığı belirtiliyor. Türk-İş geçen yıl komisyon toplantılarına katılmamıştı. Konfederasyon, komisyonun yapısına yönelik itirazlarının hala karşılanmadığını belirterek bu yıl masaya oturup oturmayacağına henüz karar vermediğini açıkladı. İşçi tarafı katılmazsa karar, toplantıya katılan işveren ve hükümet temsilcilerinin oylarıyla alınıyor.
5. Yıl içinde ikinci zam gelebilir mi?
Kanun asgari ücretin en geç iki yılda bir belirlenmesini şart koşuyor, ancak uygulamada her yıl belirleniyor. Komisyonun gerektiğinde yeniden toplanmasının önünde yasal bir engel yok. Nitekim yüksek enflasyon döneminde 2022 ve 2023'te yıl ortasında ikinci artış yapılmıştı.
6. Asgari ücret neden bu kadar çok şeyi etkiliyor?
Yürürlükteki 41 kanunda doğrudan asgari ücrete atıf yapılıyor. İdari para cezalarından vergi muafiyetlerine, tazminatlardan oda aidatlarına ve bazı sosyal yardımlara kadar pek çok kalem asgari ücret üzerinden hesaplanıyor. Bu nedenle her artış yalnızca maaşları değil, ekonominin farklı alanlarındaki ödemeleri de değiştiriyor.
7. Asgari ücret neden ortalama ücret oldu?
SGK verilerine göre asgari ücretle çalışanların toplam çalışanlar içindeki payı yüzde 40'ın altına inmiyor; asgari ücretin biraz üzerinde kazananlarla bu oran yüzde 60'a ulaşıyor. Gelişmiş ekonomilerde bu oranın yüzde 3-4, benzer ülkelerde ise yüzde 15'in altında olduğu ifade ediliyor.
8. Bölgesel asgari ücret gelir mi?
Türkiye geçmişte bölgesel ve sektörel uygulamaları denedi ancak istenen sonuç alınamadı. Uzmanlara göre üniter yapıdaki bir ülkede bölgelere farklı ücret belirlemek yerine istihdamın düşük olduğu yerlerde işverenin vergi ve prim yükünü hafifletmek daha işlevsel bir yol.
9. Açlık sınırıyla arasındaki fark ne kadar?
Türk-İş'in 30 Ekim'de açıkladığı araştırmaya göre net asgari ücret, ekim ayı açlık sınırının yaklaşık 9 bin 949 lira altında kalıyor. Bekar bir çalışanın aylık yaşam maliyetiyle arasındaki fark ise 21 bin lirayı aşıyor.
10. İşveren desteği ve 2027 senaryoları
İşverene asgari ücret desteği ilk kez 2016'da başladı ve 2026'da aylık 1.270 lira olarak uygulanıyor. Destek işçinin eline geçen ücreti artırmıyor, işverenin maliyetini düşürüyor. 2027 için konuşulan üç senaryoya göre yüzde 30 artışta net ücret yaklaşık 36 bin 498 lira, yüzde 32,5 artışta 37 bin 200 lira, yüzde 35 artışta ise 37 bin 902 lira olacak. Kesin rakam, aralıkta başlayacak komisyon görüşmelerinin ardından netleşecek.