Belediye Memurunun Sosyal Denge Ödemesine Sayıştay Freni! 3 Yöntem Ortaya Çıktı

Sayıştay, belediyelerde sosyal denge tazminatı tavanının bayram ikramiyesi, emeklilik tazminatı ve süresiz sözleşme yöntemleriyle aşıldığını tespit etti.

Belediye Memurunun Sosyal Denge Ödemesine Sayıştay Freni! 3 Yöntem Ortaya Çıktı

Belediyelerde çalışan memurların maaşına önemli bir katkı sağlayan sosyal denge tazminatı, Sayıştay denetimlerinde yeniden gündeme geldi. Sayıştay Başkanlığı'nın 2025 yılı denetim raporları, sosyal denge sözleşmelerinde kanunla çizilen sınırların üç farklı yöntemle aşıldığını ortaya koydu. İzmir Foça Belediyesi'nde sözleşmeye yeni ödeme kalemleri eklenerek aylık tavan aşıldı, İstanbul Beşiktaş Belediyesi'nde sözleşmeye emeklilik tazminatı yazıldı, Osmaniye Toprakkale Belediyesi'nde ise sözleşme süresiz hale getirildi. Üç belediye de bulgular doğrultusunda işlem yapılacağını bildirdi.

Belediye Memurunun Sosyal Denge Ödemesine Sayıştay Freni! 3 Yöntem Ortaya Çıktı

Sosyal denge tazminatı nedir, tavan ne kadar?

Sosyal denge tazminatı, belediyeler ve bağlı kuruluşlarda çalışan memurlara, idare ile yetkili sendika arasında imzalanan sözleşmeye göre ödenen ek bir tutar. Çerçeveyi iki düzenleme çiziyor. 375 sayılı KHK'nın ek 15'inci maddesine göre bu tazminatın aylık tutarı, kamu görevlileri toplu sözleşmesinde belirlenen tavanı geçemiyor. 4688 sayılı Kanun'un 32'nci maddesi ise sosyal denge sözleşmesinin yalnızca tazminat tutarını belirlemek için yapılabileceğini, bu sözleşmenin toplu sözleşme sayılmayacağını açıkça hükme bağlıyor.

Tavanın kendisi, 2024-2025 dönemini kapsayan 7'nci Dönem Toplu Sözleşme'de yazılı. Buna göre ödenebilecek aylık tutar, en yüksek Devlet memuru aylığının ek gösterge dahil yüzde 120'si ile sınırlı. Tavanı aşmamak kaydıyla tazminat; görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önemi ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro unvanı ve derecesi gibi kriterlere göre farklılaştırılabiliyor.

1. yöntem: Bayram ikramiyesi ve kolluk tazminatı adıyla ödeme

İzmir Foça Belediyesi'nde sendikayla imzalanan sözleşmeye sosyal denge tazminatının yanında bayram ikramiyesi, zabıta kolluk tazminat yardımı ve zabıta ikramiye yardımı gibi kalemler eklendi. Sayıştay iki aykırılık tespit etti: Mevzuatta "ikramiye yardımı" ya da benzeri adlarla ayrı bir ödeme kalemi bulunmuyor; üstelik tavan hesabında çeşitli adlar altında yapılan tüm ödemelerin dikkate alınması gerekiyor. Bu kalemler eklendiğinde aylık tavan aşılmış oluyor.

Belediye, yaz aylarında ilçe nüfusunun 100 bine yaklaştığını ve personelin mesai gözetmeksizin yoğun çalıştığını savundu. Sayıştay ise bu savunmayı kabul etmedi. Raporda, mevzuatın idarelerin kendi koşullarına göre değiştirebileceği değil, herkesi eşit biçimde bağlayan kurallar olduğu; bölgesel gerekçelerle tavanın aşılmasına izin verilmesinin her idarenin farklı gerekçelerle sınırları delmesinin önünü açacağı vurgulandı. Ödemelerin farklı isimlerle gösterilmesinin de onları tavanın dışına çıkarmadığı belirtildi.

2. yöntem: Sözleşmeye emeklilik tazminatı yazılması

İstanbul Beşiktaş Belediyesi ile TÜM-BEL-SEN arasında 1 Nisan 2024-31 Aralık 2025 dönemi için imzalanan sözleşmede emeklilik tazminatı ödemesi öngörüldü. Sözleşmede ayrıca iş sağlığı, sosyal faaliyet ve belediye imkânlarından yararlanma gibi mevzuatta yer almayan konular da düzenlendi. Belediye, Anayasa'nın 90'ıncı maddesi ve ILO sözleşmelerine atıf yaparak savunma yaptı. Sayıştay ise sosyal denge sözleşmesinde yalnızca tazminatın aylık tutarının düzenlenebileceğini, memurların şartları sağladıklarında zaten mevzuat gereği emekli ikramiyesi aldığını hatırlattı. Raporda Anayasa Mahkemesi kararlarına da atıf yapılarak sözleşmenin toplu sözleşme niteliği taşımayan, kendine özgü dönemsel bir düzenleme olduğu belirtildi.

3. yöntem: Süresiz sözleşme

Osmaniye Toprakkale Belediyesi ile BEM-BİR-SEN arasında 29 Nisan 2024'te imzalanan sözleşmenin süre maddesinde, yeni bir sözleşme imzalanana kadar tüm maddelerin "kazanılmış hak" olarak devam edeceği yazıldı. Sayıştay bu hükmü de raporunda bulgu olarak yer verdi; belediye de bulgu doğrultusunda işlem yapılacağını bildirdi. Sözleşmenin toplu sözleşmenin bir uygulama metni olduğu görüşü, süresiz hükümlerle bağdaşmıyor.

Belediye memurlarını ne bekliyor?

Sayıştay bulguları, özellikle büyükşehir ve ilçe belediyelerinde çalışan memurların aldığı ek ödemelerin yapısını doğrudan etkileyebilir. Tavanı aşan ödemelerin yapılmaması, farklı adlarla yapılan ödemelerin de tavan hesabına dahil edilmesi gerekiyor. Bazı belediyelerde yeni dönem sosyal denge sözleşmeleri için idare ile sendikalar arasındaki görüşmeler de sürüyor. Sosyal denge tazminatı alan memurların, kendi belediyelerindeki sözleşmenin güncel durumunu sendikaları aracılığıyla takip etmesi öneriliyor.