Eskiden Sadece Ağalara Pişirilirdi! Kastamonu'nun Tescilli Kara Çorbası
Kastamonu Pınarbaşı'nın coğrafi işaretli lezzeti kara çorba, tavuk suyu ve kızamık ekşisiyle hazırlanıyor. Kış aylarının vazgeçilmezi 'ağa çorbası'nın adım adım tarifi ve püf noktaları.
Kastamonu mutfağı denince akla ilk gelen banduma, etli ekmek ya da tirit olabilir. Ama soğukların bastırdığı kasım günlerinde yörenin sofralarında en çok aranan lezzetlerden biri, adı pek az bilinen bir çorba: Pınarbaşı'nın kara çorbası. Yörede "ağa çorbası" diye de anılan bu çorba, tavuk suyunu kızamık ekşisinin mayhoş tadıyla buluşturuyor.
Kara çorba, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 2017 yılında "Pınarbaşı Kara Çorba" adıyla coğrafi işaretle tescillendi. Bugün hem Pınarbaşı'ndaki evlerde hem de Kastamonu'daki restoranlarda pişiriliyor.
Neden "ağa çorbası" deniyor?
Çorbanın bu ilginç adı, ana malzemesi olan kızamık ekşisinin zahmetli yapımından geliyor. Pınarbaşılı ev hanımı Sinem Güngör, ekşinin hazırlanmasının çok meşakkatli olduğunu, bu yüzden çorbanın eskiden yalnızca ağır misafirlere ve ağalara pişirildiğini anlatıyor. Yani bu çorbayı sofrasında gören misafir, kendisine ne kadar değer verildiğini de anlıyordu.
Kızamık, yörede Berberis vulgaris olarak bilinen ve Türkçede "kadın tuzluğu" adıyla da tanınan bitkinin adı. Kastamonu'nun Azdavay ve Pınarbaşı çevresinde doğal olarak yetişen bu bitkinin kırmızı meyveleri toplanıyor, kaynatılarak ekşiye dönüştürülüyor ve kavanozlarda saklanıyor. Yöre halkı, iyi hazırlanmış kızamık ekşisinin 10 yıla kadar bozulmadan durabildiğini söylüyor.
Kışın neden bu kadar sevilir?
C vitamini açısından zengin olan kızamık ekşisi sayesinde kara çorba, yörede özellikle kış aylarında soğuk algınlığına karşı içilen bir çorba olarak biliniyor. Sıcak tavuk suyu, tereyağında çevrilmiş tavuk parçaları ve bol karabiberle birleşince hem içi ısıtan hem de doyuran bir lezzet ortaya çıkıyor. Rengi, ekşinin koyu tonundan dolayı koyu kahve ile siyah arasında; adı da buradan geliyor.
Kara çorba malzemeleri
Tavuk suyu için: 1 bütün tavuk (ya da parça tavuk), 1 bütün soğan, 8 gram tuz, 5 gram karabiber, 2 litre su.
Çorba için: 2 litre tavuk suyu, 10-15 mililitre kızamık ekşisi, 20 gram un, 500 mililitre soğuk su.
Üzeri için: 100-150 gram didiklenmiş tavuk eti, 100 gram tereyağı, 5 gram karabiber, 8 gram tuz.
Kara çorba nasıl yapılır?
Önce tavuğu geniş bir tencereye alın. Bütün soğanı, tuzu, karabiberi ve 2 litre suyu ekleyerek tavuk iyice yumuşayana kadar haşlayın. Tavuğu tencereden çıkarın ve suyunu çorba için ayırın.
Ayırdığınız 2 litre tavuk suyuna 10-15 mililitre kızamık ekşisini ekleyip karıştırın ve kaynamaya bırakın. Bu arada 20 gram unu 500 mililitre soğuk suyla topak kalmayacak şekilde çırpın. Çorba kaynamaya başlayınca un karışımını yavaş yavaş ekleyin ve sürekli karıştırarak 5 dakika kaynatın.
Haşladığınız tavuktan 100-150 gram kadarını küçük parçalar halinde didikleyin. Bir tavada 100 gram tereyağını eritin, tavuk parçalarını, karabiberi ve tuzu ekleyip yaklaşık 1 dakika çevirin. Kokusu yükselen tereyağlı tavukları pişen çorbanın içine ilave edin ve sıcak olarak servis edin.
Püf noktaları
Tarifteki gram ölçüleri, çorbayı yıllardır pişiren Pınarbaşılı ev hanımlarının kullandığı oranlar. Mutfak tartısı olmayanlar için 20 gram un yaklaşık 2 yemek kaşığına denk geliyor; tuz ve karabiberi ise damak zevkinize göre azaltıp artırabilirsiniz.
Kızamık ekşisi oldukça yoğun bir tada sahip. Bu nedenle tarifteki ölçünün üzerine çıkmadan önce çorbayı tadın; ekşilik yetmezse çok az miktarda ekleyerek ayarlayın. Unu mutlaka soğuk suyla açın, sıcak suya doğrudan eklenen un topaklanır. Tavuk suyunun yağını tamamen almayın, çorbanın lezzetini bu yağ taşıyor.
Kızamık ekşisi bulamayanlar, yöresel ürün satan dükkânlardan ya da Kastamonu'dan getirtebiliyor. Kurutulmuş kızamık meyvesi de aktarlarda zaman zaman bulunabiliyor; bu meyveler suda kaynatılıp süzülerek evde de ekşi elde edilebiliyor. Yanında köy ekmeği ya da Kastamonu'nun meşhur yufkasıyla servis edilen kara çorba, soğuk kış akşamlarının en iyi başlangıçlarından biri olmaya aday.