Kadrolu Kamu İşçisi Kendi İş Yerini Açabilir mi? Uzmandan Net Yanıt

Kamuda kadrolu işçi olarak çalışanlar iş yeri açabilir mi, SSK'lılık ve vergi nasıl etkilenir? Yetim aylığı ve stajyer sigortası sorusuna da yanıt.

Kadrolu Kamu İşçisi Kendi İş Yerini Açabilir mi? Uzmandan Net Yanıt

Kamu kurumlarında işçi kadrosunda çalışanların sık sorduğu sorulardan biri, mesai dışında kendi adlarına bir iş yeri açıp açamayacakları. Ek gelir arayışının arttığı bu dönemde market, kafe, kırtasiye ya da küçük bir atölye açmayı düşünen kadrolu işçiler için yanıt, büyük ölçüde iş sözleşmesindeki ve toplu iş sözleşmesindeki hükümlere bağlı. Çalışma hayatı uzmanı Ali Şerbetçi, okurlarından gelen bu soruyu ve sosyal güvenlik tarafındaki etkilerini yanıtladı.

Uzmanın değerlendirmesinde, aynı gün gündeme gelen yetim aylığı ve stajyer sigortası sorusuna da açıklık getirildi.

Kadrolu Kamu İşçisi Kendi İş Yerini Açabilir mi? Uzmandan Net Yanıt

Önce sözleşmeye bakın

Kamu kurumunda kadrolu işçi olarak çalışan biri için ilk kontrol edilmesi gereken belge iş sözleşmesi ve iş yerinde uygulanan toplu iş sözleşmesi. Bu belgelerde çalışanın başka bir iş yapmasını yasaklayan bir hüküm varsa, kendi adına iş yeri açması mümkün değil. Uzmana göre sözleşmede "iş yeri açamaz" şeklinde bir ibare bulunmasına rağmen iş yeri açılırsa bu durum ciddi sorun yaratabiliyor ve iş sözleşmesinin feshine kadar gidebiliyor.

Engel yoksa kuruma bildirim şart

Sözleşmelerde engelleyici bir hüküm bulunmuyorsa işçinin iş yeri açması mümkün. Ancak bu durumun vergi ve SGK açısından farklı sonuçları olabileceği için iş yeri açıldığında kurumun personel ya da muhasebe birimine bildirim yapılması öneriliyor. Ayrıca yeni iş yerinin mevcut görevi olumsuz etkilememesi, işçinin mesaisini ve işini aksatmaması gerekiyor. Mesai saatlerinde kendi iş yeriyle ilgilenmek ya da görevi ihmal etmek disiplin sorununa yol açabiliyor.

SSK'lılık devam ediyor

Sosyal güvenlik tarafında ise uzmanın verdiği bilgi dikkat çekici. SSK'lı çalışan bir kişi kendi hesabına iş yeri açtığında SSK'lılık durumu devam ediyor ve bu statü kesintiye uğrayana kadar Bağ-Kur'a geçmek zorunda kalmıyor. Uzmana göre kişinin SSK'lı olarak çalışırken iş yeri açması, ayrıca Bağ-Kur primi ödemeyeceği için daha avantajlı bir durum sağlıyor. Yine de vergi mükellefiyeti açısından iş yeri için ayrı yükümlülükler doğduğundan, iş yeri açmadan önce bir mali müşavirle görüşmek faydalı olacaktır.

Vergi tarafı nasıl işliyor?

İşçinin maaşından yapılan gelir vergisi kesintisi, iş yeri açılmasıyla ortadan kalkmıyor; ücret gelirleri kaynakta vergilendirilmeye devam ediyor. Açılan iş yerinden elde edilen kazanç ise ayrıca vergilendiriliyor. Faaliyetin türüne ve büyüklüğüne göre basit usul ya da gerçek usulde mükellefiyet söz konusu olabiliyor. Belirli şartlarda ücret ve ticari kazancın yıllık beyanda birlikte değerlendirilmesi gerekebileceğinden, kişinin toplam vergi yükünü önceden hesaplaması önemli.

Kadrolu Kamu İşçisi Kendi İş Yerini Açabilir mi? Uzmandan Net Yanıt

Yetim aylığı kaç yaşına kadar ödenir?

Uzmanın yanıtladığı bir diğer soru, babasını kaybeden ve stajyer olarak sigortası başlayan 19 yaşındaki bir gencin yetim aylığıyla ilgiliydi. Buna göre erkek çocuklar 18 yaşına kadar yetim aylığı alabiliyor. Lise öğrenimine devam ediyorsa bu süre 20 yaşına, yükseköğrenime devam ediyorsa 25 yaşına kadar uzuyor. Yani lisede okuyan genç 20 yaşını doldurana kadar, üniversiteye devam ettiği takdirde 25 yaşına kadar aylık almaya devam edebiliyor.

Stajyer sigortası aylığı kesmiyor

Ailelerin en çok endişe ettiği konulardan biri, çocuğun staj nedeniyle sigortalı görünmesinin yetim aylığını kesip kesmeyeceği. Uzmana göre stajyerlik nedeniyle ödenen primler yetim aylığına engel teşkil etmiyor. Ancak öğrenim bittikten sonra düzenli bir işte sigortalı olarak çalışmaya başlanması halinde aylık durumunun yeniden değerlendirileceğini hatırlatmak gerekiyor.

Maaşı ödenmeyen işçinin hakkı

Uzmanın değindiği bir diğer konu da maaşını alamayan özel sektör çalışanlarıydı. İş Kanunu'na göre ücreti kanun ya da sözleşme hükümlerine uygun şekilde hesaplanmayan veya ödenmeyen işçi, iş sözleşmesini bildirimsiz feshedip kıdem tazminatını talep edebiliyor. Bunun için fesih gerekçesinin noter aracılığıyla işverene bildirilmesi öneriliyor. Tazminat ödenmezse işçi arabuluculuk sürecinin ardından iş mahkemesine başvurabiliyor ya da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na şikâyet dilekçesi verebiliyor.