Memurun Yıllık İzninde Hafta Sonu Tuzağı! 19 Gün İzin Aslında 15 Gün
Memurların yıllık izninde cumartesi ve pazar günleri de izinden düşülüyor. İşçilerde iş günü esası varken memurda neden farklı? Kanun ne diyor, izin nasıl planlanmalı?
Yıllık izin planı yapan memurların en çok yakındığı konulardan biri yeniden gündemde: Yıllık izin süresi içinde kalan cumartesi ve pazar günleri. Kamuda yerleşik uygulamaya göre memurların yıllık izni takvim günü üzerinden hesaplanıyor ve izin döneminin içine denk gelen hafta sonları da izinden düşülüyor. Bu nedenle memurlar izinlerini genellikle 5, 12 ya da 19 gün şeklinde, pazartesi başlayıp cuma bitecek şekilde planlıyor. Ancak bu yöntemde bile hafta sonlarının bir kısmı yıllık izin içinde eriyip gidiyor.
Örneğin 12 gün izin kullanan bir memurun 2 günü, 19 gün izin kullanan bir memurun ise 4 günü aslında tatil olan cumartesi ve pazar günlerinden oluşuyor. Yani 19 günlük izin, iş günü hesabıyla 15 güne denk geliyor. Peki bu uygulamanın hukuki bir dayanağı var mı?
Memurun yıllık izin hakkı ne kadar?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 102'nci maddesine göre hizmeti 1 yıldan 10 yıla kadar (10 yıl dahil) olan memurların yıllık izin süresi 20 gün, hizmeti 10 yıldan fazla olanların izin süresi ise 30 gün. Zorunlu hâllerde bu sürelere gidiş ve dönüş için en fazla ikişer gün yol izni eklenebiliyor. Kanunun 103'üncü maddesine göre yıllık izinler amirin uygun bulacağı zamanlarda toptan ya da parça parça kullanılabiliyor, birbirini izleyen iki yılın izni bir arada verilebiliyor. Cari yıl ile bir önceki yıl hariç, daha önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları ise düşüyor.
Kanunda "iş günü" ya da "takvim günü" ifadesi yok
Kanunun 99'uncu maddesine göre memurların haftalık çalışma süresi, cumartesi ve pazar tatil olmak üzere 40 saat olarak belirleniyor. Ancak ne 657 sayılı Kanun'da ne de konuya ilişkin yayımlanan genel tebliğlerde izin günlerinin iş günü mü yoksa takvim günü mü olarak hesaplanacağına dair açık bir düzenleme bulunuyor. Uygulama, mülga Devlet Personel Başkanlığı'nın 2016 yılında verdiği bir görüşe dayanıyor. Bu görüşe göre yıllık izin süresi içinde kalan cumartesi ve pazar günleri izne dahil ediliyor; ancak izin süresine denk gelen ulusal bayram ve genel tatil günleri ile idari izin günlerinin mesai günlerine rastlayan kısmı yıllık izinden düşülmüyor.
İşçide durum farklı
Özel sektörde ve kamuda çalışan işçiler için ise kural açık. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 56'ncı maddesine göre yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmıyor. Bu nedenle aynı tarihler arasında izne çıkan bir memur 19 gün izin kullanmış sayılırken, işçi 15 gün izin kullanmış sayılıyor. Aradaki bu fark, memurların izin haklarının fiilen daha kısa kullanılmasına yol açıyor.
"Uygulama yasal dayanaktan çok teamül"
Konuyu değerlendiren uzmanlar, hafta sonlarının memurun yıllık iznine dahil edilmesinin açık bir yasal dayanaktan çok yerleşik bir teamül olarak uygulandığını vurguluyor. Cumartesi ve pazar günlerinin de tıpkı ulusal bayramlar, genel tatiller ve idari izin günleri gibi mesai günü olmadığına dikkat çeken uzmanlar, bu günler arasında yapay bir ayrım yapılarak çalışanların aleyhine yorum yapılmasının yerinde olmadığını, memurların yıllık izinlerinin de mesai günü esas alınarak verilmesinin önünde bir engel bulunmadığını belirtiyor. Memur sendikaları da uzun süredir hafta sonu ve bayram günlerinin yıllık izinden sayılmamasını talep ediyor.
Bayram ve tatil günleri izinden düşülmüyor
Mevcut uygulamada memurların bilmesi gereken önemli bir ayrıntı bulunuyor: Yıllık izin süresi içine denk gelen ulusal bayram ve genel tatil günleri ile idari izin günleri yıllık izinden düşülmüyor. Örneğin 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nı kapsayan bir dönemde izin alan memurun bayram günü izin hakkından eksilmiyor. Kamu Denetçiliği Kurumu da daha önce, hafta sonuna denk gelen bayram günlerinin genel tatil niteliğinde olduğu için yıllık izinden düşülmemesi gerektiği yönünde tavsiye kararı vermişti.
İzin planlarken nelere dikkat edilmeli?
Mevcut kurallar değişmediği sürece memurların izinlerini mümkün olduğunca pazartesi başlayıp cuma bitecek şekilde planlaması ve resmî tatillere bitişik dönemleri tercih etmesi, izin günlerinden en fazla verimi almanın yolu olarak öneriliyor. Kullanılmayan izinlerin iki yıldan fazla biriktirilmemesi de hak kaybı yaşanmaması için önem taşıyor.