Stokçuya Hapis, Markete Yerli Ürün Teşviki! Yeni Hal Yasası Meclis Kapısında

Dört bakanlığın ortak çalışmasıyla hazırlanan 9 maddelik Hal Yasası taslağı yılbaşından önce Meclis'e gelmeye hazırlanıyor. Stokçuluğa hapis, komisyonculuğa sınır ve yerli ürüne teşvik getiren düzenlemenin ayrıntıları bu haberde.

Stokçuya Hapis, Markete Yerli Ürün Teşviki! Yeni Hal Yasası Meclis Kapısında

Tarlada 10 liraya satılan domatesin markette 50 liraya çıkmasının önüne geçmesi beklenen yeni Hal Yasası'nda sona yaklaşıldı. Birkaç yasama döneminde üzerinde çalışılan ancak bir türlü hayata geçirilemeyen düzenlemenin bu kez yılbaşından önce Meclis'e sunulması hedefleniyor. Taslak, Hazine ve Maliye, Ticaret, Tarım ve Orman ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarının ortak çalışmasıyla hazırlandı.

Stokçuya Hapis, Markete Yerli Ürün Teşviki! Yeni Hal Yasası Meclis Kapısında

30 madde 9'a indi

Uzun süredir üzerinde çalışılan yaklaşık 30 maddelik taslak metin, yapılan elemelerin ardından 9 maddeye düşürüldü. AK Parti Grubu ile ilgili bakanlıkların bürokratlarının birlikte çalıştığı metin; tarladan sofraya kadar ürünlerin denetlenmesini, komisyoncuların aradan çıkarılmasını ve üretici örgütlerinin güçlendirilmesini amaçlıyor. Düzenlemenin temel hedefi, sebze ve meyve fiyatlarında üretici ile tüketici arasındaki uçurumu daraltmak.

Stokçuluğa hapis cezası

Taslağın en dikkat çeken bölümü cezalar. Fiyat şeffaflığına uymayan, stokçuluk yapan ve bildirim yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere idari para cezasının yanı sıra hapis cezası da getirilmesi planlanıyor. Hangi eyleme ne kadar para cezası ya da kaç yıl hapis cezası uygulanacağı ise henüz resmi olarak açıklanmadı. Bu ayrıntıların teklif metni Meclis Başkanlığına sunulduğunda netleşmesi bekleniyor.

Ürün tarladan rafa kadar izlenecek

Düzenlemeyle kayıt ve fiyat takibinin sıkılaştırılması hedefleniyor. Böylece bir ürünün tarladan çıktığı andan market rafına ulaşana kadar geçtiği her aşama dijital olarak izlenebilecek. Bu sistemle hem kayıt dışı işlemlerin ve vergi kaybının önüne geçilmesi hem de spekülatif fiyat hareketlerinin anında tespit edilmesi amaçlanıyor. Ürünün kaç el değiştirdiği ve her aşamada fiyatına ne kadar eklendiği kayıt altına alınacağı için fahiş fiyat uygulamalarının da kolayca belirlenebileceği belirtiliyor.

Yerli ürün satan markete vergi teşviki

Taslakta yalnızca cezalar değil, teşvikler de yer alıyor. Raflarında yerli ürünlere ağırlık veren marketlere vergisel avantajlar sağlanması planlanıyor. Bu adımla hem yerli üreticinin desteklenmesi hem de ithal ürünlere olan bağımlılığın azaltılması hedefleniyor. Teşvikin oranı ve hangi şartlarla uygulanacağı da teklif metninde belli olacak.

Mevcut sistemde neler aksıyor?

Bugün hallerde işlem gören ürünlerin önemli bir kısmı hal kayıt sistemine bildiriliyor. Ancak hal dışında yapılan satışlar, bahçede ya da tarlada peşin alım yöntemiyle el değiştiren ürünler ve faturasız işlemler bu sistemin dışında kalabiliyor. Bu boşluk, hem ürünün gerçek maliyetinin görülmesini zorlaştırıyor hem de bazı aracıların ürünü depolarda bekleterek fiyatı yapay biçimde yükseltmesine imkân tanıyor. Yeni yasa, tam olarak bu alanları kapsama almayı hedefliyor.

Üretici ne kazanacak?

Düzenlemenin bir diğer ayağı üreticinin pazarlık gücünü artırmak. Üretici örgütlerinin güçlendirilmesiyle çiftçinin ürününü doğrudan hale ya da büyük alıcılara daha adil fiyatlarla ulaştırabilmesi amaçlanıyor. Böylece tarlada değerini bulamadığı için çürümeye terk edilen ürünlerin ve "maliyetimi bile kurtarmıyor" diyerek üretimden çekilen çiftçilerin sayısının azalması bekleniyor. Üretimin sürdürülebilir olması da uzun vadede fiyat istikrarına katkı sağlayacak.

Komisyoncular neden hedefte?

Sebze ve meyve fiyatlarındaki artışların önemli bir kısmının, ürün tarladan çıktıktan sonra aracılar arasında defalarca el değiştirmesiyle oluştuğu uzun süredir dile getiriliyor. Üretici çoğu zaman maliyetini bile karşılayamayan fiyatlarla ürününü elden çıkarırken, tüketici aynı ürünü katlarca pahalıya satın alıyor. Yeni düzenlemenin, üretici birliklerinin ve kooperatiflerin hallerde daha etkin rol almasını sağlayarak aracı sayısını azaltması bekleniyor.

Ne zaman yasalaşacak?

Hal Yasası taslağının bu yasama döneminde Meclis'ten geçirilmesi hedefleniyor ve ilk adım olarak teklifin yılbaşından önce TBMM'ye sunulması bekleniyor. Ancak Meclis'in aralık ayı gündeminin büyük bölümünü 2027 bütçe görüşmeleri oluşturacağı için teklifin Genel Kurul'da ne zaman görüşüleceği henüz kesinleşmedi. Teklifin komisyon aşamasında, üretici örgütleri ve sektör temsilcilerinin görüşlerine göre yeniden şekillenmesi de mümkün.

Tüketiciye etkisi ne olacak?

Düzenlemenin sofraya yansıması, büyük ölçüde uygulamanın ne kadar sıkı denetleneceğine bağlı olacak. Uzmanlar, aracı sayısının azalması ve fiyatların izlenebilir hâle gelmesiyle özellikle mevsim sebze ve meyvelerinde fiyat dalgalanmalarının hafifleyebileceğini belirtiyor. Gıda fiyatlarının enflasyondaki payı düşünüldüğünde, Hal Yasası'nın başarısı yalnızca mutfak bütçesini değil, enflasyonla mücadeleyi de doğrudan etkileyecek.