Türkiye'de 4 Milyon 'Ev Genci'! 30 Bin Liraya Çalışmaktansa Evde Kalıyorlar
Ne okulda ne işte olan genç sayısı 4 milyonu aştı. Gençler düşük ücret, deneyim şartı ve motivasyon kaybını anlattı; Bakanlık yeni proje hazırlıyor.
Ne okulda ne işte ne de bir meslek kursunda... Türkiye'de "ev genci", dünyada ise NEET olarak tanımlanan gençlerin sayısı 4 milyonu aştı. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) 2026 raporuna göre dünyada yalnızca 15-24 yaş grubunda 257 milyon genç eğitimin, istihdamın ve mesleki eğitimin dışında kalıyor. Bu rakam, küresel genç nüfusun yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geliyor.
Sorunun büyüklüğü hükümeti de harekete geçirdi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bu gençleri yeniden eğitime ve iş hayatına kazandırmak için yeni bir proje başlatıyor. Peki ev gençleri kimlerden oluşuyor ve neden evden çıkmıyor?
"Çalıştığımda param kalmıyor"
Gençlerin anlattıkları, sorunun büyük ölçüde ekonomik olduğunu gösteriyor. Üniversite mezunu 32 yaşındaki M.O., iş aradığında karşısına çoğunlukla asgari ücretli işler çıktığını, harcanan emek ile elde edilen gelir arasındaki dengesizliğin kendisini evde kalmaya ittiğini söylüyor. M.O.'nun hesabı çarpıcı: "Ben şu an 30 bin lira maaşla çalışsam, işe git, gel, çalış; verdiğim enerjiyi ve harcadığım parayı göz önünde bulundurursam evde hiç işe gitmeden daha az para harcıyorum. Yani daha kârlıyım."
Yol, yemek ve kira masrafları düşüldüğünde asgari ücrete yakın maaşların gençlere cazip gelmemesi, özellikle büyükşehirlerde ev gençliğini besleyen önemli bir neden olarak öne çıkıyor.
İşveren deneyim istiyor, genç deneyimi nereden bulsun?
Bankacılık ve Sigortacılık bölümü mezunu 22 yaşındaki A.U. ise çalışmak istemesine rağmen deneyim şartı nedeniyle iş bulamadığını anlatıyor: "Çalışmak istiyorum tabii ki ama işverenlerin deneyim istemesi iş bulmamı zorlaştırıyor. Annem çalışıyor, geçimimi ondan sağlıyorum. Evde durmak istemiyorum, psikolojimi çok kötü etkiliyor." İlk ve Acil Yardım bölümü mezunu 25 yaşındaki E.Y. de iki yıldır çalışmadığını, geçimini ailesinin desteğiyle sağladığını söylüyor.
Motivasyon kaybı ve mobbing
Bazı gençler için sorun yalnızca iş bulamamak değil. Tekstil sektöründe bir süre çalıştıktan sonra ayrılan A.K., "Çok yoruluyordum ama bütün bu emeğimin karşılığında maddi olarak hiçbir şey elde edemiyordum. Aslında bir şeyler yapmam gerektiğinin farkındayım ama hiçbir şey yapmak istemiyorum" diyor. İletişim fakültesi mezunu S.F. ise iş hayatında mobbing ve düşük ücretle karşılaştığını, farklı bir sektörü de denediğini ancak sonunda ne yapacağını bilemez hale geldiğini anlatıyor.
Ekonomiye maliyeti büyük
Uzmanlara göre ev gençliği yalnızca bireysel bir sorun değil. Üretime katılmayan her genç, hem ekonomiye katkı sağlayamıyor hem de uzun vadede emeklilik için gerekli prim gününü biriktiremiyor. Yaşlanan nüfus düşünüldüğünde, bugün çalışmayan gençlerin yarın sosyal güvenlik sisteminin yükünü taşıyacak kuşak olması sorunu daha da kritik hale getiriyor. Sanayicilerin nitelikli eleman bulamadığından yakındığı bir dönemde milyonlarca gencin evde beklemesi, eğitim ile iş dünyası arasındaki kopukluğa da işaret ediyor.
Gençler için mevcut destekler
İŞKUR'un İşgücü Uyum Programı, mesleki eğitim kursları ve işbaşı eğitim programları, deneyimi olmayan gençlerin iş hayatına adım atması için en önemli fırsatlar arasında. İşbaşı eğitim programlarında katılımcılar bir iş yerinde çalışarak deneyim kazanırken günlük cep harçlığı alıyor ve program süresince genel sağlık sigortası ile iş kazası sigortası primleri İŞKUR tarafından ödeniyor. Programı tamamlayan gençleri istihdam eden işverenlere de prim teşviki sağlanıyor. İş arayan gençlerin İŞKUR'a kayıt olması ve bulundukları ildeki açık programları takip etmesi öneriliyor.
Aileler ne yapabilir?
Psikologlar, uzun süre evde kalan gençlerde özgüven kaybı ve sosyal izolasyon riskinin arttığını hatırlatıyor. Ailelerin gençleri suçlamak yerine küçük ve ulaşılabilir hedefler koymalarına destek olması, kısa süreli kurslar, gönüllü çalışmalar ya da yarı zamanlı işlerle yeniden bir rutin oluşturmalarını teşvik etmesi öneriliyor. Uzmanlara göre ilk adımı atan gencin iş hayatına dönüşü, uzun süre bekleyenlere göre çok daha kolay oluyor.