Emekli Aylığı Asgari Ücrete Bağlansın! 43.954 TL'lik Maaş 67.874 TL Oluyor
Şeker-İş Sendikası'nın hakemli dergisinde yayımlanan makalede emekli aylığının asgari ücrete endekslenmesi önerildi. Modelde örnek emeklinin aylığı 43.954 TL'den 67.874 TL'ye çıkıyor.
Ocak zammı hesaplarının yapıldığı günlerde emekli aylıklarının neden sürekli eridiğine dair dikkat çeken bir çalışma gündeme geldi. Şeker-İş Sendikası'nın hakemli yayını İş ve Hayat Dergisi'nde yayımlanan makalede, işçi emeklilerinin aylıklarının hem bağlanırken hem de her artış döneminde asgari ücrete oranlanarak belirlenmesi önerildi. Önerilen modelde, örnek bir emeklinin aylığı bugünkü 43.954 TL'den 67.874 TL'ye çıkıyor.
"Fiyat Artışına Bağlı Ekonomik İstikrarsızlığın İşçi Emekli Aylıklarına Etkisi ve İşçi Emekli Aylıklarını Korumaya Yönelik Bir Hesaplama Önerisi" başlıklı çalışma, mevcut sistemin emekliyi neden geride bıraktığını rakamlarla ortaya koyuyor.
Bugün emekli aylığı nasıl hesaplanıyor?
İşçi emeklilerinin aylıkları, çalıştıkları dönemlere göre üç farklı kurala tabi. 2000 öncesindeki çalışmaların karşılığı gösterge sistemi ve memur maaş katsayısına göre belirleniyor. 2000-2008 arasındaki dönemde prime esas kazançlar TÜFE artışı ile gayri safi yurt içi hasıladaki büyümenin tamamı dikkate alınarak güncelleniyor. 2008 sonrasında ise TÜFE'nin tamamı, büyümenin ise yalnızca yüzde 30'u hesaba katılıyor.
En düşük aylık konusunda da benzer bir tablo var. 2000 öncesinde taban aylık en düşük göstergenin yüzde 70'ine bağlıyken, 2000-2008 döneminde asgari ücretin yüzde 35'ine, 2008 sonrasında ise "ortalama aylık kazancın" yüzde 35'ine endekslendi. Güncelleme yöntemi nedeniyle ortalama aylık kazanç düşük kaldığından hem en düşük aylık hem de genel aylık seviyesi giderek geriliyor.
Erime rakamlarla: Yüzde 97'den yüzde 65'e
Makalede verilen örnek, sorunun boyutunu net biçimde gösteriyor. 8 bin 195 prim günüyle bağlanan bir emekli aylığı, 1 Temmuz 2002'de asgari ücretin yüzde 97,93'üne denk geliyordu. Aynı aylık 2012'de asgari ücretin yüzde 55,76'sına kadar geriledi. Aradaki ilave artışlara rağmen bu yılın ocak ayında oran yüzde 65,44 seviyesinde kaldı. Yani emekli, ilk bağlandığı güne göre asgari ücret karşısında üçte bire yakın güç kaybetti.
İş göremezlik geliri ile emekli aylığı arasında yüzde 91 fark
Çalışmada dikkat çeken bir başka karşılaştırma da iş kazası ya da meslek hastalığı nedeniyle bağlanan sürekli iş göremezlik geliri ile ilgili. Çalışma gücü kaybı yüzde 25 olan bir kişi için Aralık 1999'da en düşük iş göremezlik geliri ile en düşük emekli aylığı aynıydı: 79,59 TL. Bugün ise en düşük iş göremezlik geliri 46.500 TL'ye ulaşırken en düşük emekli aylığı 24.324 TL düzeyinde. İki ödeme arasında yüzde 91'lik bir uçurum oluştu.
Önerilen model ne getiriyor?
Makalenin özü, 5510 sayılı Kanun'da köklü bir değişikliğe gitmeden yalnızca güncelleme yönteminin değiştirilmesine dayanıyor. Buna göre prime esas kazançlar, güncelleme katsayısı yerine asgari ücretin güncel değeri üzerinden güncellenecek. Emekli aylığı da bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranı korunarak ödenecek.
- Temmuz döneminde asgari ücrete ara zam yapılırsa emekli aylığı da aynı oranda artırılacak; ara zam olmazsa altı aylık TÜFE kadar artış yapılacak.
- Ocak ayında emekli aylığı, yeni asgari ücrete oranlanarak yeniden belirlenecek.
- 2000 öncesinde emekli olanların aylıkları Aralık 1999'daki, 2000 sonrasında emekli olanların aylıkları ise bağlandıkları dönemdeki asgari ücrete oran üzerinden ödenecek.
Örnek hesap: 43.954 TL yerine 67.874 TL
Makaledeki örnekte, 2000-2024 yılları arasında prime esas kazancı 3 asgari ücret düzeyinde olan ve 1 Şubat 2025'te emekli olan bir kişi ele alınıyor. Mevcut sistemde bu kişinin Temmuz 2026 itibarıyla aylığı 43.954 TL. Önerilen modelde ise aylık, brüt asgari ücretin yüzde 174,50'si oranında bağlanıyor. Ocak 2026'daki 33.030 TL'lik brüt asgari ücret üzerinden aylık 57.637 TL'ye, temmuzdaki yüzde 17,76'lık artışla da 67.874 TL'ye ulaşıyor. Aradaki fark aylık yaklaşık 23.920 TL (hesaplamaya göre).
Bütçeye yük uyarısı
Çalışmada, bu değişikliğin bütçeye ek bir yük getireceği de açıkça kabul ediliyor ve önerinin hayata geçirilmesi için gelir artırıcı adımlara ağırlık verilmesi gerektiği vurgulanıyor. Makalede, emeklilerin enflasyondan en çok etkilenen kesim olduğu hatırlatılarak aylıkların değişen ekonomik koşullara uyarlanmasının sosyal güvenlik sistemine duyulan güven açısından da şart olduğu ifade ediliyor. Öneri şimdilik akademik bir model niteliğinde; hükümet cephesinde bu yönde resmi bir çalışma bulunmuyor. Ocak ayında SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin aylıkları, mevcut kurala göre altı aylık enflasyon oranında artırılacak.