Tarlada 5 Lira, Markette Fahiş Fiyat! Yeni Hal Yasası İçin Düğmeye Basıldı
AK Parti Grup Başkanvekili Abdulhamit Gül, hal kanununun bu dönem Meclis'te ele alınacağını açıkladı. Aracıları azaltacak düzenlemede üreticiden doğrudan alım ve kooperatiflere yer açılması gündemde.
Pazarda ve markette sebze-meyve fiyatlarını görüp tarladaki üretici fiyatlarıyla karşılaştıran vatandaşların yıllardır sorduğu soru Meclis gündemine taşınıyor: Tarladan sofraya gelene kadar fiyat neden katlanıyor? AK Parti Grup Başkanvekili Abdulhamit Gül, hal kanununun bu yasama döneminde Meclis'te ele alınacağını ve sonuca kavuşturulacağını açıkladı. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı da düzenlemeye ilişkin çalışmanın AK Parti grubunda son aşamaya geldiğini, metnin komisyona gelmesinin beklendiğini söylemişti.
Türkiye Basın Federasyonu'nun "Anadolu Sohbetleri" programında konuşan Gül, tarladaki üretici ile pazardaki tüketici arasına çok sayıda kademe girdiğini ve bunun vatandaşa ek maliyet olarak yansıdığını vurguladı. Gül, vatandaşın tarlada 5 lira olan bir ürünü pazarda ya da markette fahiş fiyata almak zorunda kaldığına dikkat çekti.
"Bu dönem sonuca kavuşturacağız"
Hal yasasının her dönemde masalarında olan konulardan biri olduğunu hatırlatan Gül, "Bu dönemde Meclis'te bir hal kanununu gündeme alarak bu konuyu çalışacağız. Ticaret Bakanlığımız da bu hususta teknik çalışmalarını yapıyor. Hal yasasının yoğun bir şekilde bu dönem ele alınacağı, üzerinde çalışılacağı ve sonuca kavuşturulacağı bir çalışmayı inşallah ortaya koyacağız" dedi.
Masada hangi değişiklikler var?
Bakan Yumaklı'nın daha önce yaptığı açıklamalara göre düzenlemede üretici birliklerinin ve kooperatiflerin hallerde ve pazarlarda daha fazla yer alması, hatta üretici birliklerinin hallerin dışında kendi satış noktalarını oluşturabilmesi gibi başlıklar bulunuyor. Büyük satış noktalarının belirli bir miktara kadar ürünü doğrudan üreticiden alabilmesini sağlayacak bir sistem de çalışmanın parçası. Yumaklı, aradaki aracıları azaltacak, ürünün daha hızlı tüketiciye ulaşmasını sağlayacak ve sözleşmeli üretimi teşvik edecek uygulamaların düzenlemede yer alacağını ifade etmişti.
Yumaklı ayrıca maliyetlerin büyük bölümünün taşımadan kaynaklandığına dikkat çekerek, "Ürünü tarladan son tüketici noktasına ne kadar hızlı getirebilirseniz aradaki maliyetleri o kadar azaltmış olursunuz" demişti.
Fiyat tarladan rafa nasıl katlanıyor?
Sebze ve meyve, tarladan tüketicinin sofrasına ulaşana kadar hasat, hal, seçme, paketleme, gıda güvenliği kontrolleri, nakliye ve satış gibi pek çok aşamadan geçiyor. Her aşamada eklenen işçilik, komisyon, nakliye ve kira giderleri ürünün fiyatını yükseltiyor. Antalya'da yapılan bir incelemede, toptancı halinden 30 liraya çıkan bir ürünün pazar ve market tezgâhına gelene kadar 60 lirayı bulduğu görüldü. Üreticiler ise kendi ellerine geçen fiyatın çoğu zaman maliyetlerini bile karşılamadığından yakınıyor.
Üretici ve tüketici ne bekliyor?
Üreticiler yeni düzenlemeyle ürünlerini daha adil fiyatlarla satabilmeyi, komisyoncu ve aracı yükünün hafiflemesini bekliyor. Tüketiciler ise sebze-meyve fiyatlarında daha makul bir seviyeye inilmesini umuyor. Uzmanlar, aracı sayısının azaltılmasının fiyatları aşağı çekebileceğini, ancak nakliye, enerji ve işçilik maliyetlerindeki artışın da fiyat üzerinde belirleyici olmaya devam edeceğini hatırlatıyor. Soğuk hava deposu kapasitesinin artırılması ve kayıt dışı satışların önlenmesi de fiyat istikrarı için önemli görülüyor.
Süreç nasıl işleyecek?
Ticaret Bakanlığı'nın teknik çalışmalarının tamamlanmasının ardından hal kanunu teklifinin Meclis'e sunulması ve ilgili komisyonda görüşülmesi bekleniyor. Düzenlemenin ayrıntıları ve yürürlük takvimi, teklif metni Meclis'e geldiğinde netlik kazanacak. Çorum gibi tarımsal üretimin önemli yer tuttuğu illerde de üreticiler, düzenlemenin kendi ürünlerinin pazarlanmasına nasıl yansıyacağını merakla bekliyor.
Tüketiciler şimdiden ne yapabilir?
Yeni düzenleme yasalaşana kadar tüketicilerin bütçesini korumak için bazı basit yöntemler öne çıkıyor. Sebze ve meyveyi mevsiminde almak, semt pazarlarında birkaç tezgâhı karşılaştırmak ve üretici pazarlarını tercih etmek fiyat farkını belirgin şekilde azaltabiliyor. Bazı belediyelerin kurduğu üretici pazarları ve kooperatif satış noktaları da aracısız alışveriş imkânı sunuyor. Market raflarında ise etiket fiyatı ile kasadaki fiyatın aynı olup olmadığının kontrol edilmesi, fark görüldüğünde Ticaret Bakanlığı'na şikâyette bulunulması öneriliyor.
Üretici tarafında ise ürünü doğrudan satabilecek kooperatiflere üye olmak, sözleşmeli üretim modellerini araştırmak ve hal kayıt sistemine uygun belge düzenlemek, yeni dönemde avantaj sağlayabilecek adımlar arasında görülüyor.